14
10/10
Belastingen kunnen een uitweg zijn voor de afhankelijkheid van hulp
Gepubliceerd door FAN- RJF, klik hier voor printbare versie
Door Stanley Kwenda

JOHANNESBURG, (IPS) - Vele Afrikaanse landen worstelen met schulden en hebben het moeilijk om geld te vinden voor hun nationale begrotingen omdat zij er niet in slagen om belastingheffing als een duurzame bron te zien van financiering. Bovendien wordt aan multinationale bedrijven te gemakkelijk belastingsvoordelen toegekend die dan ook nog aan onwettige belastingontwijking doen.


betoging4

Vele Afrikaanse landen worstelen met schulden en hebben het moeilijk om geld te  vinden voor hun nationale begrotingen omdat zij er niet in slagen om belastingheffing als een duurzame bron te zien van financiering. Bovendien wordt aan multinationale bedrijven te gemakkelijk belastingsvoordelen toegekend die dan ook nog aan onwettige belastingontwijking doen.
Belastingen spelen een belangrijke rol bij het bepalen van de verdeling van voordelen aan de burgers. Zij zijn ook een bindmiddel tussen de staat en de bevolking.
Maar aan IPS vertelde Percy Makombe, programma-manager van het Economisch Justitie Netwerk (EJN) in Kaapstad: "er is geen mobilisering van nationale middelen voor de nationale ontwikkeling van Afrikaanse landen, en daarom zien we dat er beroering ontstaat onder de gewone mensen". Het EJN is een project van de Raad van Christenen van Zuidelijk Afrika (FOCCISA).
Over het algemeen is er onvoldoende aandacht geweest voor de belastingskwestie. "De geschiedenis bewijst dat geen enkel land uit de armoede kan geraken door middel van hulp, maar effectieve lokale mobilisatie van middelen kan wel de ontwikkeling van Afrikaanse landen helpen," verklaart Alvin Mosioma, coördinator van het Netwerk voor Rechtvaardige Belastingen in Afrika, gevestigd in Nairobi.
Het politiek onafhankelijke Netwerk voor Rechtvaardige Belastingen werd opgestart in Groot-Brittannië en doet onderzoek en lobbying rond belastingheffing.
Het organiseerde een ronde tafelgesprek in Johannesburg op 14-15 September samen met het Afrikaanse Forum en Netwerk over Schuld en Ontwikkeling (Afrodad) en met het Instituut voor Democratie in Afrika (Idasa). Daar werd besproken hoe belastingen te gebruiken als instrument om de afhankelijkheid van Afrika van hulp te verminderen als de weg naar ontwikkeling. Idasa is een openbare en onafhankelijke organisatie zonder winstbejag met basis in Zuid-Afrika terwijl Afrodad een civiele organisatie is met verscheidene lidorganisaties over het gebied, die zoekt naar een  oplossing voor het schuldprobleem van Afrika.
De meerderheid van de Afrikaanse overheden besteedt grote percentages van hun jaarlijkse begrotingen om schulden te betalen terwijl de grote multinationals geld uit hun landen wegslepen door belastingsverminderingen of onwettige belastingontduiking. Multinationale bedrijven worden ook niet behoorlijk belast wegens het gebrek aan capaciteit van de Afrikaanse overheden om belastingssystemen op poten te zetten.
Volgens cijfers van Christian Aid, ontving de Democratische Republiek Kongo amper 86.000 dollar van grondstoffenbelasting in 2006, en Tanzania verloor minstens 265.5 miljoen dollar de laatste jaren als gevolg van een veel te laag royaltytarief.
Een verslag van 2008 door Christian Aid, getiteld "Dood en belastingen: de ware kost van belastingsbedrog", merkt op dat illegale belastingontduiking de minst ontwikkelde landen (MOL's) berooft van 160 miljard dollar per jaar. Christian Aid met zijn basis in Groot-Brittannië werkt aan de uitroeiing van armoede.
"Doordat multinationals hun winsten niet aangeven vertaalt zich dat in kapitaalvlucht. Bovendien genieten multinationals in de sector van grondstoffenwinning van veel te veel voordelen door onnodige belastingsverminderingen,"stelt Obert Gutu, een Zimbabwaanse parlementariër. "Wanneer een regering afhankelijk is van de geldmiddelen van de donoren dan legt zij  minder verantwoording af tegenover haar burgers," voegt Gutu daaraan toe.
Christian Aid definieert kapitaalvlucht als het laten weglopen van kapitaal uit een land door wettelijke en illegale middelen. Dr. Dereje Alemayehu, manager bij Christian Aid Oost-Afrika, vertelde aan IPS dat veel Minst Ontwikkelde Landen inkomsten mislopen door kapitaalvlucht van grote westerse bedrijven.
Alemayehu zegt dat dit gebeurt op verschillende manieren. In de eerste plaats door middel van valse facturen, het opblazen of onderwaarderen van de prijzen om zo hogere kosten aan te rekenen en de belastingen te verminderen.
Ten tweede, door verkeerde prijzen aan te rekenen bij onderlinge handel, een verschijnsel waarbij bedrijven aan elkaar verkopen tegen verhoogde prijzen, waarbij de kosten bij financiële transacties binnen de vennootschap worden overschat.
Ten derde, door middel van "roundtripping" waarbij bedrijven die actief zijn in een land hun geld offshore sturen en het dan terugbrengen als "buitenlandse investeringen" om zo een fiscale voorkeursbehandeling te krijgen.
Volgens het Ministerie van Financiën van Malawi, is in hun land in 2008-2009 125 miljoen dollar verloren gegaan alleen al door belastingsaftrekken. Dat bedrag is gelijk aan wat de overheid jaarlijks besteedt aan nationale graansubsidies, waardoor Malawi door de jaren heen een graanoverschot heeft kunnen handhaven.

“Multinationale ondernemingen komen investeren in Afrikaanse landen omwille van de vele  investeringsvoordelen die in onze belastingsregimes te vinden zijn,“ vertelde Benjamin Chikusa, een parlementslid van Malawi aan IPS. Malawi biedt een toelage van 100 % bij investeringen voor nieuwe gebouwen en machines; een toelage van 40 percenten voor gebruikte gebouwen en machines; en 50 % voor opleidingskosten van gekwalificeerd personeel.

Productiebedrijven kunnen alle operationele uitgaven aftrekken tot 25 maanden voorafgaand aan de start van operaties in Malawi en betalen geen enkel recht op grondstoffen nodig voor de vervaardiging. Veel landen bieden dergelijke stimuleringsmaatregelen in de hoop om een rendement te halen via inkomstenbelasting op de in die bedrijven tewerkgestelde werknemers, via deviezen inkomsten en via het scheppen van werkgelegenheid. Maar in welke mate zijn dergelijke voordelen in werkelijkheid waar?
De meeste van de voordelen van het scheppen van werkgelegenheid komen in de vorm van laagbetaalde banen die zo laag zijn dat inkomstenbelastingen niet herstellen wat is verloren gegaan door belastingvrijstellingen aan de bedrijven ", zegt Chikusa. Experts raden aan dat Afrikaanse landen effectieve belastingstelsels uitwerken waarmee ze belastingontduikers kunnen vervolgen tot buiten hun grenzen; en dat de parlementen een krachtiger toezichthoudende rol spelen als het gaat om belastingheffing.